Ticker

6/recent/ticker-posts

Ticker

6/Εναλλακτικη/ticker-posts

🌿 9 φαρμακευτικά φυτά που αξίζει να γνωρίζεις: Τι προσφέρουν και πότε χρειάζονται προσοχή


Ένα ζεστό χαμομήλι στο τέλος της ημέρας. Το άρωμα της μέντας στην κουζίνα. Μια κρέμα καλέντουλας στο ντουλάπι του μπάνιου. Ορισμένα φυτά έχουν συνδεθεί τόσο πολύ με την καθημερινή φροντίδα, ώστε συχνά ξεχνάμε να αναρωτηθούμε τι πραγματικά γνωρίζουμε για αυτά.

Η παράδοση μάς άφησε πολύτιμες συνήθειες. Η επιστήμη εξετάζει ποιες έχουν μετρήσιμο όφελος, σε ποια μορφή και με ποιους περιορισμούς. Για κάποια φυτικά παρασκευάσματα υπάρχουν ενθαρρυντικά δεδομένα σε ανθρώπους. Για άλλα, η χρήση στηρίζεται κυρίως στην εμπειρία πολλών γενεών.

Το κρίσιμο είναι ότι ένα ρόφημα, ένα εκχύλισμα, μια κρέμα και ένα αιθέριο έλαιο έχουν διαφορετική σύσταση και συγκέντρωση. Τα αποτελέσματα μιας μελέτης για συγκεκριμένο προϊόν δεν μεταφέρονται αυτόματα σε κάθε σπιτική παρασκευή. ods.od.nih.gov

Ακολουθούν εννέα γνωστά φυτά, οι χρήσεις τους και όσα χρειάζεται να προσέχουμε.

1. Χαμομήλι: Η γνώριμη συνήθεια για ηρεμία και πέψη

Το χαμομήλι έχει παραδοσιακή θέση στα ροφήματα για ήπιες πεπτικές ενοχλήσεις και βραδινή χαλάρωση. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων αναγνωρίζει την παραδοσιακή χρήση συγκεκριμένων παρασκευασμάτων του για φούσκωμα και ήπιους γαστρεντερικούς σπασμούς. Αυτό δεν ισοδυναμεί με ισχυρή απόδειξη από κλινικές δοκιμές. European Medicines Agency (EMA)

Για το άγχος υπάρχουν προκαταρκτικά ευρήματα από συμπληρώματα χαμομηλιού, ενώ τα στοιχεία για την αϋπνία παραμένουν ανεπαρκή.

Βαθμός τεκμηρίωσης: Κυρίως παραδοσιακή χρήση, με περιορισμένα κλινικά δεδομένα.

Ένα ρόφημα μπορεί να αποτελεί ευχάριστο μέρος της βραδινής ρουτίνας. Χρειάζεται, όμως, προσοχή σε αλλεργία σε συγγενικά φυτά, όπως η αμβροσία και τα χρυσάνθεμα, και συζήτηση με επαγγελματία υγείας όταν λαμβάνονται φάρμακα, ιδιαίτερα βαρφαρίνη ή κατασταλτικά. NCCIH

2. Αλόη βέρα: Η χρήση στο δέρμα διαφέρει από την κατάποση

Η αλόη είναι γνωστή για τη διάφανη γέλη στο εσωτερικό των φύλλων της. Χρησιμοποιείται σε προϊόντα ενυδάτωσης και καταπράυνσης του δέρματος. Υπάρχουν κλινικά δεδομένα που υποδηλώνουν όφελος ορισμένων τοπικών παρασκευασμάτων στην επούλωση εγκαυμάτων, αλλά αυτό δεν δικαιολογεί αυτοθεραπεία σοβαρών εγκαυμάτων ή τραυμάτων.

Βαθμός τεκμηρίωσης: Ορισμένα θετικά κλινικά δεδομένα για συγκεκριμένες τοπικές εφαρμογές.

Η εξωτερική χρήση μπορεί να προκαλέσει κάψιμο, φαγούρα ή εξάνθημα σε ευαίσθητα άτομα. Η κατάποση απαιτεί διαφορετική αξιολόγηση: το κιτρινωπό λατέξ του φύλλου μπορεί να προκαλέσει κοιλιακό πόνο, κράμπες και διάρροια.

Δεν ετοιμάζουμε σπιτικό πόσιμο μείγμα από ολόκληρα φύλλα αλόης. Η γέλη, το λατέξ και τα εκχυλίσματα ολόκληρου φύλλου δεν είναι ισοδύναμα προϊόντα. NCCIH

3. Μέντα: Η μορφή του προϊόντος αλλάζει την εικόνα

Η μέντα χρησιμοποιείται παραδοσιακά για πεπτική δυσφορία και αίσθημα φουσκώματος. Τα πιο συγκεκριμένα κλινικά στοιχεία αφορούν το έλαιο πιπερώδους μέντας σε ειδικές εντεροδιαλυτές κάψουλες για συμπτώματα ευερέθιστου εντέρου σε ενηλίκους.

Για τα ίδια τα φύλλα και το απλό ρόφημα η έρευνα είναι πολύ πιο περιορισμένη. Επίσης, τα διαφορετικά είδη μέντας και ο δυόσμος δεν θεωρούνται αυτομάτως ισοδύναμα με το προϊόν που εξετάστηκε σε μια μελέτη.

Βαθμός τεκμηρίωσης: Κλινικά δεδομένα για συγκεκριμένες κάψουλες· ανεπαρκή στοιχεία για αντίστοιχο αποτέλεσμα του ροφήματος.

Η μέντα μπορεί να επιδεινώσει καούρες ή παλινδρόμηση. Δεν προσθέτουμε αυθαίρετα σταγόνες αιθέριου ελαίου στο νερό για να μιμηθούμε μια φαρμακευτική κάψουλα. NCCIH

4. Τζίντζερ: Ενδιαφέρον κυρίως για ορισμένες μορφές ναυτίας

Το τζίντζερ, ή πιπερόριζα, χρησιμοποιείται ως τρόφιμο και παραδοσιακό βοήθημα για το στομάχι. Έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να βοηθήσει στη ναυτία και στους εμέτους της εγκυμοσύνης, με την επιλογή συμπληρώματος να χρειάζεται συνεννόηση με τον θεράποντα.

Δεν έχει αποδειχθεί εξίσου αποτελεσματικό για κάθε αιτία ναυτίας. Για τη ναυτία ταξιδιού τα περισσότερα αποτελέσματα δεν είναι θετικά, ενώ για τη χημειοθεραπεία και το χειρουργείο η εικόνα παραμένει αβέβαιη.

Βαθμός τεκμηρίωσης: Κλινικά δεδομένα για συγκεκριμένες χρήσεις, συχνά με συμπληρώματα.

Μπορεί να προκαλέσει καούρα, διάρροια ή στομαχική ενόχληση. Μερικές φέτες στο φαγητό δεν αντιστοιχούν στη δόση ενός συμπυκνωμένου σκευάσματος. NCCIH

5. Δεντρολίβανο: Από τη μαγειρική στην παραδοσιακή φυτοθεραπεία

Το δεντρολίβανο δίνει άρωμα σε πατάτες, όσπρια και ψητά. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων αναγνωρίζει την παραδοσιακή χρήση συγκεκριμένων παρασκευασμάτων φύλλων του για ήπια δυσπεψία και ήπιους γαστρεντερικούς σπασμούς.

Η αναγνώριση αυτή αφορά καθορισμένα φυτικά φαρμακευτικά προϊόντα. Δεν αποδεικνύει ότι κάθε ρόφημα ή σπιτικό λάδι έχει την ίδια δράση.

Βαθμός τεκμηρίωσης: Παραδοσιακή χρήση για συγκεκριμένες ενδείξεις, με ανεπαρκή κλινικά δεδομένα.

Οι φαρμακευτικές χρήσεις χρειάζονται προσοχή: τα αντίστοιχα σκευάσματα φύλλων δεν συνιστώνται στην εγκυμοσύνη, στον θηλασμό και κάτω των 12 ετών. Αντενδείκνυνται σε απόφραξη χοληφόρων, φλεγμονή της χοληδόχου κύστης, χολόλιθους ή ηπατική νόσο. Οι περιορισμοί αυτοί αφορούν φαρμακευτική χρήση, όχι μια γενική απαγόρευση του μυρωδικού στη μαγειρική. European Medicines Agency (EMA)

6. Λεβάντα: Ευχάριστο άρωμα, με συγκεκριμένα όρια στις υποσχέσεις

Η λεβάντα συνδέεται με τη χαλάρωση και τη βραδινή φροντίδα. Ένα ευχάριστο άρωμα μπορεί να κάνει τον χώρο πιο φιλόξενο, αλλά η αποτελεσματικότητα της αρωματοθεραπείας για αϋπνία ή αγχώδεις διαταραχές παραμένει ασαφής.

Υπάρχουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα για συγκεκριμένο σκεύασμα λεβάντας που λαμβάνεται από το στόμα για το άγχος. Οι μελέτες έχουν περιορισμούς και δεν δικαιολογούν την κατάποση οποιουδήποτε αιθέριου ελαίου.

Βαθμός τεκμηρίωσης: Ενθαρρυντικά αλλά περιορισμένα δεδομένα για ειδικό σκεύασμα· αβεβαιότητα για την αρωματοθεραπεία.

Αν το άρωμα προκαλεί βήχα ή πονοκέφαλο, διακόπτουμε τη χρήση. Προσοχή χρειάζεται και μαζί με κατασταλτικά φάρμακα. NCCIH

Στο σχετικό άρθρο μας για τα βότανα, το άγχος και την ψυχική ισορροπία εξετάζουμε περισσότερα παραδείγματα αυτής της σχέσης παράδοσης και έρευνας.

7. Ταραξάκο: Βρώσιμα φύλλα, χωρίς τεκμηριωμένη «αποτοξίνωση»

Το ταραξάκο, γνωστό και ως πικραλίδα ή αγριοράδικο, έχει φύλλα που καταναλώνονται ως χόρτα. Η χρήση του ως τροφίμου διαφέρει από τη λήψη συμπυκνωμένων εκχυλισμάτων για θεραπευτικό σκοπό.

Οι ισχυρισμοί ότι «καθαρίζει το συκώτι», «διώχνει τις τοξίνες» ή θεραπεύει παθήσεις δεν στηρίζονται σε πειστικά κλινικά δεδομένα. Τα εργαστηριακά ευρήματα για φυτικά εκχυλίσματα δεν αποδεικνύουν αντίστοιχο όφελος στον άνθρωπο.

Βαθμός τεκμηρίωσης: Ανεπαρκής για θεραπευτικούς και «αποτοξινωτικούς» ισχυρισμούς.

Υπάρχουν θεωρητικά ενδεχόμενα αλληλεπιδράσεων με διουρητικά, αντιδιαβητικά, αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα. Οι μεγαλύτερες ποσότητες και τα εκχυλίσματα χρειάζονται αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν υπάρχει χρόνια πάθηση. NCCIH

8. Ευκάλυπτος: Παραδοσιακή χρήση για τον βήχα του κρυολογήματος

Ο ευκάλυπτος έχει χαρακτηριστικό άρωμα και περιλαμβάνεται σε προϊόντα για συμπτώματα του κρυολογήματος. Για συγκεκριμένα παρασκευάσματα φύλλων, η ευρωπαϊκή αξιολόγηση αναγνωρίζει παραδοσιακή χρήση στην ανακούφιση του βήχα που συνοδεύει το κρυολόγημα, με ανεπαρκή στοιχεία από κλινικές δοκιμές.

Βαθμός τεκμηρίωσης: Κυρίως παραδοσιακή χρήση. Δεν αποτελεί θεραπεία λοίμωξης ή υποκατάστατο αγωγής για άσθμα. Τα παρασκευάσματα φύλλων έχουν ηλικιακούς περιορισμούς και δεν χρησιμοποιούνται αυθαίρετα σε παιδιά. European Medicines Agency (EMA)

Το αιθέριο έλαιο ευκαλύπτου δεν καταπίνεται: μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση. Poison Control

Αποφεύγουμε επίσης το σκύψιμο πάνω από λεκάνη με καυτό νερό για εισπνοές. Η πρακτική μπορεί να προκαλέσει σοβαρά εγκαύματα, ιδιαίτερα στα παιδιά. royaldevon.nhs.uk

9. Καλέντουλα: Παραδοσιακή φροντίδα για ήπιους ερεθισμούς

Η καλέντουλα χρησιμοποιείται σε κρέμες και άλλα τοπικά παρασκευάσματα. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων αναγνωρίζει την παραδοσιακή χρήση συγκεκριμένων προϊόντων για μικρές φλεγμονές του δέρματος και ως βοήθημα στην επούλωση μικρών τραυμάτων.

Βαθμός τεκμηρίωσης: Παραδοσιακή χρήση, με ανεπαρκείς κλινικές αποδείξεις για ασφαλή συμπεράσματα αποτελεσματικότητας.

Μπορεί να προκαλέσει δερματική ευαισθητοποίηση και αποφεύγεται όταν υπάρχει αλλεργία στα φυτά της οικογένειας των Αστεροειδών. Ακολουθούμε τις ηλικιακές ενδείξεις και τις οδηγίες του συγκεκριμένου προϊόντος. Αν ο ερεθισμός επιδεινώνεται ή επιμένει περισσότερο από μία εβδομάδα, χρειάζεται αξιολόγηση.

Μια κρέμα καλέντουλας δεν επαρκεί για βαθύ, μολυσμένο ή δύσκολα επουλούμενο τραύμα. European Medicines Agency (EMA)

Πώς να τα εντάξεις με σύνεση στην καθημερινότητα

Ξεκίνα από τον σκοπό: άλλο το άρωμα στο φαγητό, άλλο η απόλαυση ενός ροφήματος και άλλο η αντιμετώπιση ενός συμπτώματος. Διάβαζε την ετικέτα, έλεγχε το είδος του φυτού και ακολούθησε τις οδηγίες του προϊόντος. Απόφυγε τις αυτοσχέδιες μίξεις πολλών συμπυκνωμένων εκχυλισμάτων.

Αν σε ενδιαφέρει και η καλλιέργεια, δες τον οδηγό μας για 11 μυρωδικά που μπορούν να ξεκινήσουν στο νερό. Η γνωριμία με ένα φυτό μπορεί να αρχίσει από την κουζίνα και τη φροντίδα του.

Ποιοι πρέπει να προσέχουν

Πριν από φαρμακευτική χρήση βοτάνων ή συμπληρωμάτων χρειάζονται συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού:

  • Έγκυες, θηλάζουσες και γονείς που σκέφτονται να τα δώσουν σε παιδιά.
  • Άτομα που λαμβάνουν αντιπηκτικά, κατασταλτικά, διουρητικά ή φάρμακα για τον διαβήτη.
  • Όσοι έχουν αλλεργίες, χρόνια νοσήματα ή προγραμματισμένο χειρουργείο.

Η ανάγκη ελέγχου εξαρτάται από το συγκεκριμένο φυτό, το προϊόν και τη δόση. Το «φυτικό» δεν εγγυάται ασφάλεια ούτε απουσία αλληλεπιδράσεων. ods.od.nih.gov

Disclaimer

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί διάγνωση ή εξατομικευμένη θεραπευτική οδηγία. Τα βότανα δεν αντικαθιστούν τη συνταγογραφημένη αγωγή. Επίμονα ή έντονα συμπτώματα χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.

Πηγές

  1. Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ: Φυτικά συμπληρώματα, μορφές παρασκευασμάτων και ασφάλεια.
    https://ods.od.nih.gov/factsheets/BotanicalBackground-Consumer/

  2. Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων: Παραδοσιακές χρήσεις και προφυλάξεις του χαμομηλιού.
    https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/matricariae-flos

  3. Αμερικανικό Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας: Χαμομήλι, αποτελεσματικότητα και αλληλεπιδράσεις.
    https://www.nccih.nih.gov/health/chamomile

  4. Αμερικανικό Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας: Αλόη, τοπική χρήση και κίνδυνοι κατάποσης.
    https://www.nccih.nih.gov/health/aloe-vera

  5. Αμερικανικό Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας: Έλαιο μέντας και ευερέθιστο έντερο.
    https://www.nccih.nih.gov/health/peppermint-oil

  6. Αμερικανικό Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας: Τζίντζερ και ναυτία.
    https://www.nccih.nih.gov/health/ginger

  7. Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων: Φύλλα δεντρολίβανου, παραδοσιακές χρήσεις και αντενδείξεις.
    https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/rosmarini-folium

  8. Αμερικανικό Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας: Λεβάντα, κλινικά δεδομένα και ασφάλεια.
    https://www.nccih.nih.gov/health/lavender

  9. Αμερικανικό Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας: Ταραξάκο και όρια επιστημονικής τεκμηρίωσης.
    https://www.nccih.nih.gov/health/dandelion

  10. Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων: Φύλλα ευκαλύπτου και παραδοσιακή χρήση στον βήχα του κρυολογήματος.
    https://www.ema.europa.eu/el/medicines/herbal/eucalypti-folium

  11. Αμερικανικό Κέντρο Δηλητηριάσεων της Πρωτεύουσας: Κίνδυνοι από την κατάποση αιθέριου ελαίου ευκαλύπτου.
    https://www.poison.org/articles/eucalyptus-oil

  12. Βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας: Προειδοποίηση για εγκαύματα από εισπνοές ατμού.
    https://www.royaldevon.nhs.uk/news/nhs-and-british-burn-association-issue-public-safety-warning-steam-inhalation-causes-burns/

  13. Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων: Καλέντουλα, παραδοσιακές δερματικές χρήσεις και αλλεργίες.
    https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/calendulae-flos