Τρία φορτία αποξηραμένων σύκων σταμάτησαν πριν φτάσουν στην αγορά, όταν οι έλεγχοι αποκάλυψαν ωχρατοξίνη Α και αφλατοξίνες πάνω από τα ευρωπαϊκά όρια. Πρόκειται για ουσίες που δεν φαίνονται, δεν μυρίζουν και δεν αλλάζουν απαραίτητα τη γεύση του τροφίμου — όμως η επιστήμη τις αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη σοβαρότητα.
Ένα τρόφιμο που θεωρείται από τα πιο φυσικά και παραδοσιακά σνακ βρέθηκε αυτή τη φορά στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών ελέγχων τροφίμων.
Στις 18 Σεπτεμβρίου 2026, η Ελλάδα κοινοποίησε στο ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης RASFF τρεις διαφορετικές περιπτώσεις αποξηραμένων σύκων προέλευσης Τουρκίας, στα οποία εντοπίστηκαν αυξημένες συγκεντρώσεις μυκοτοξινών.
Και εδώ υπάρχει μια ιδιαίτερα σημαντική λεπτομέρεια:
Τα συγκεκριμένα φορτία δεν κυκλοφόρησαν στην αγορά.
Οι έλεγχοι πραγματοποιήθηκαν στα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα προϊόντα χαρακτηρίστηκαν ως «not on the market», ενώ ακολούθησε επαναποστολή τους.
Τι ακριβώς βρήκαν οι εργαστηριακοί έλεγχοι
Οι τρεις κοινοποιήσεις του RASFF αφορούσαν:
1. Ωχρατοξίνη Α – 21,9 μg/kg
Στην κοινοποίηση RASFF 2026.8302 εντοπίστηκε ωχρατοξίνη Α σε συγκέντρωση:
21,9 μg/kg
Το ευρωπαϊκό ανώτατο όριο για την ωχρατοξίνη Α στα αποξηραμένα σύκα είναι:
8 μg/kg.
Αυτό σημαίνει ότι η τιμή ήταν περίπου 2,74 φορές το επιτρεπόμενο όριο, δηλαδή περίπου 174% υψηλότερη από το όριο.
2. Ωχρατοξίνη Α και αφλατοξίνες μαζί
Στην κοινοποίηση RASFF 2026.8304 ανιχνεύθηκαν τόσο ωχρατοξίνη Α όσο και συνολικές αφλατοξίνες.
Για την ωχρατοξίνη καταγράφηκε τιμή:
15,3 ± 4,1 μg/kg
με ευρωπαϊκό όριο 8 μg/kg.
3. Αφλατοξίνη Β1 και συνολικές αφλατοξίνες
Η τρίτη περίπτωση, με κωδικό RASFF 2026.8300, αφορούσε αφλατοξίνη Β1 και συνολικές αφλατοξίνες.
Η καταγεγραμμένη τιμή για τις συνολικές αφλατοξίνες ήταν:
14,1 ± 1,1 μg/kg
έναντι ανώτατου ευρωπαϊκού επιπέδου 10 μg/kg για τα αποξηραμένα σύκα.
Γιατί οι μυκοτοξίνες προκαλούν τόσο μεγάλη ανησυχία;
Οι μυκοτοξίνες δεν είναι κάποιο τεχνητό πρόσθετο που «ρίχνεται» στο τρόφιμο.
Είναι τοξικές ουσίες που παράγονται από ορισμένους μύκητες, ιδιαίτερα όταν οι συνθήκες καλλιέργειας, ξήρανσης ή αποθήκευσης ευνοούν την ανάπτυξή τους.
Το ανησυχητικό είναι ότι ένα τρόφιμο μπορεί να φαίνεται απολύτως φυσιολογικό και παρ' όλα αυτά να περιέχει μυκοτοξίνες.
Και γι' αυτό οι εργαστηριακοί έλεγχοι είναι καθοριστικοί.
Ωχρατοξίνη Α: Η τοξίνη που έχει συνδεθεί με τους νεφρούς και το DNA
Η ωχρατοξίνη Α – Ochratoxin A ή OTA παράγεται από ορισμένα είδη μυκήτων Aspergillus και Penicillium.
Μπορεί να εντοπιστεί σε δημητριακά, καφέ, αποξηραμένα φρούτα, κρασί, μπαχαρικά και άλλα τρόφιμα.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, EFSA, έχει αξιολογήσει εκτενώς την ουσία.
Σύμφωνα με την EFSA, υπάρχουν δεδομένα που δείχνουν ότι η ωχρατοξίνη Α μπορεί να παρουσιάζει γονοτοξική δράση, δηλαδή να επηρεάζει το γενετικό υλικό, ενώ έχει επιβεβαιωθεί η τοξικότητά της για τους νεφρούς και η δυνατότητά της να προκαλεί νεφρικούς όγκους σε πειραματόζωα.
Ακριβώς γι' αυτό η Ευρώπη εφαρμόζει αυστηρά ανώτατα επίπεδα.
Και οι αφλατοξίνες είναι ακόμη πιο ανησυχητικές
Οι αφλατοξίνες παράγονται κυρίως από μύκητες του γένους Aspergillus.
Η αφλατοξίνη Β1 θεωρείται η σημαντικότερη από πλευράς δημόσιας υγείας.
Η EFSA αναφέρει ξεκάθαρα ότι οι αφλατοξίνες είναι γονοτοξικές, ενώ η αφλατοξίνη Β1 μπορεί να προκαλέσει ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα στον άνθρωπο.
Γι' αυτό δεν υπάρχει η λογική:
«Λίγο πάνω από το όριο δεν πειράζει».
Τα επιτρεπόμενα επίπεδα έχουν θεσπιστεί ακριβώς ώστε να περιορίζεται όσο γίνεται η χρόνια έκθεση.
Μια σημαντική διευκρίνιση για το «245% πάνω από το όριο»
Σε δημοσιεύματα εμφανίστηκε ο ισχυρισμός ότι η συγκέντρωση μυκοτοξίνης έφτανε έως και 245% πάνω από το επιτρεπόμενο όριο.
Ωστόσο, στα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία των τριών συγκεκριμένων κοινοποιήσεων που μπορέσαμε να διασταυρώσουμε εμφανίζονται τιμές 21,9 μg/kg, 15,3 ± 4,1 μg/kg και 14,1 ± 1,1 μg/kg, ανάλογα με τη μυκοτοξίνη και την κοινοποίηση.
Η μεγαλύτερη σαφώς καταγεγραμμένη τιμή ωχρατοξίνης Α στις συγκεκριμένες ελληνικές κοινοποιήσεις είναι επομένως τα 21,9 μg/kg, έναντι ορίου 8 μg/kg.
Αυτό αντιστοιχεί περίπου σε 174% πάνω από το νόμιμο όριο.
Για λόγους ακρίβειας, λοιπόν, δεν θα παρουσιάσουμε τον αριθμό 245% ως επιβεβαιωμένο για τα συγκεκριμένα τρία φορτία χωρίς πρόσθετο επίσημο εργαστηριακό έγγραφο.
Το καλό νέο που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στον θόρυβο
Παρότι τα εργαστηριακά ευρήματα είναι σοβαρά, υπάρχει μια καθοριστική πληροφορία:
οι έλεγχοι λειτούργησαν.
Τα τρία φορτία εντοπίστηκαν στο ευρωπαϊκό σύνορο, δεν διατέθηκαν στην αγορά και επαναποστάλθηκαν.
Επομένως, η συγκεκριμένη περίπτωση δεν αποτελεί ανάκληση αποξηραμένων σύκων από ελληνικά σούπερ μάρκετ.
Δεν υπάρχει, με βάση αυτές τις τρεις κοινοποιήσεις, λόγος οι καταναλωτές να πετάξουν γενικά τα αποξηραμένα σύκα που έχουν στο σπίτι.
Γιατί εμφανίζονται μυκοτοξίνες στα σύκα;
Τα σύκα έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε φυσικά σάκχαρα.
Κατά την ωρίμανση, την ξήρανση και κυρίως την αποθήκευση, υψηλή υγρασία και ακατάλληλες θερμοκρασίες μπορούν να δημιουργήσουν ιδανικές συνθήκες για ανάπτυξη μυκήτων.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό στα αποξηραμένα προϊόντα όταν:
η ξήρανση δεν γίνεται σωστά,
η υγρασία παραμένει υψηλή,
η αποθήκευση γίνεται σε θερμό περιβάλλον ή
ο καρπός έχει προηγουμένως τραυματιστεί ή μολυνθεί από μύκητες.
Δεν είναι η πρώτη φορά που το RASFF εντοπίζει αφλατοξίνες
Οι αφλατοξίνες αποτελούν μία από τις συχνότερες αιτίες ευρωπαϊκών ειδοποιήσεων για ορισμένες κατηγορίες εισαγόμενων τροφίμων.
Στον Θεραπευτή έχουμε αναλύσει αναλυτικά τα δεδομένα του ευρωπαϊκού RASFF και τα τρόφιμα στα οποία καταγράφονται συχνότερα προβλήματα:
👉 Μακροχρόνια Ανάλυση του Ευρωπαϊκού RASFF: Τα τρόφιμα με τον μεγαλύτερο κίνδυνο αφλατοξινών
Παράλληλα, οι πρόσφατοι έλεγχοι δείχνουν πόσο σημαντική παραμένει η συστηματική επιτήρηση ολόκληρης της διατροφικής αλυσίδας.
Δείτε επίσης:
👉 ΥΠΑΑΤ 2026: Φυτοφάρμακα σε ελληνικά προϊόντα – Αχλάδια και αγγούρια με πιθανή επικινδυνότητα
και
👉 ΕΦΕΤ: Ανάκληση χυμών – Δείτε παρτίδες και ημερομηνίες
Πρέπει να σταματήσουμε να τρώμε αποξηραμένα σύκα;
Όχι.
Αυτό θα ήταν λάθος συμπέρασμα.
Τα αποξηραμένα σύκα παραμένουν ένα τρόφιμο πλούσιο σε φυτικές ίνες, κάλιο, ασβέστιο και φυτικές πολυφαινόλες.
Η συγκεκριμένη είδηση αφορά συγκεκριμένα φορτία που απορρίφθηκαν μετά από έλεγχο, όχι το σύνολο των σύκων που διατίθενται στην αγορά.
Ο καταναλωτής μπορεί ωστόσο να προτιμά προϊόντα με σαφή προέλευση και σωστή συσκευασία και να αποφεύγει αποξηραμένα φρούτα που παρουσιάζουν έντονα σημάδια μούχλας, ασυνήθιστη υγρασία, παράξενη οσμή ή αλλοίωση.
Και κάτι ακόμη σημαντικό:
το απλό πλύσιμο δεν αποτελεί αξιόπιστη μέθοδο απομάκρυνσης ήδη σχηματισμένων μυκοτοξινών.
Το πραγματικό μήνυμα αυτής της υπόθεσης
Αυτό που συνέβη δεν είναι λόγος πανικού.
Είναι όμως ένα εξαιρετικό παράδειγμα του γιατί οι συστηματικοί έλεγχοι στα τρόφιμα είναι απαραίτητοι.
Ένα προϊόν μπορεί εξωτερικά να μοιάζει τέλειο.
Να έχει φυσικό χρώμα.
Να μυρίζει φυσιολογικά.
Να φαίνεται απολύτως ασφαλές.
Και όμως το εργαστήριο μπορεί να αποκαλύψει κάτι που το ανθρώπινο μάτι δεν θα μπορούσε ποτέ να δει.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι έλεγχοι έγιναν πριν το προϊόν φτάσει στο τραπέζι του καταναλωτή.
Και αυτή ίσως είναι η σημαντικότερη είδηση απ' όλες.
Εσείς ελέγχετε την προέλευση των αποξηραμένων φρούτων που αγοράζετε ή θεωρείτε ότι τέτοιοι έλεγχοι πρέπει να γίνουν ακόμη αυστηρότεροι; Γράψτε μας τη γνώμη σας στα σχόλια.
Πηγές
• RASFF / Ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης: κοινοποιήσεις 2026.8300, 2026.8302 και 2026.8304.
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Κανονισμός (ΕΕ) 2023/915: ανώτατα επίπεδα αφλατοξινών και ωχρατοξίνης Α στα αποξηραμένα σύκα.
• EFSA – Ochratoxin A in food: public health risks assessed.
• EFSA – Risk assessment of aflatoxins in food.
Hashtags
#Σύκα #Μυκοτοξίνες #Αφλατοξίνες #ΑσφάλειαΤροφίμων
Disclaimer
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και βασίζεται σε διαθέσιμα στοιχεία του ευρωπαϊκού συστήματος RASFF, της EFSA και της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Οι αναφορές σε κινδύνους για την υγεία αφορούν την επιστημονική αξιολόγηση των συγκεκριμένων ουσιών και δεν σημαίνουν ότι η περιστασιακή κατανάλωση αποξηραμένων σύκων προκαλεί νόσο.
Social Plugin