Σαφράν: Το πολύτιμο μπαχαρικό που έδειξε εντυπωσιακά αποτελέσματα στη μνήμη και τη σκέψη σε ασθενείς με Αλτσχάιμερ

Το σαφράν, γνωστό και ως κρόκος, θεωρείται ένα από τα πιο πολύτιμα μπαχαρικά στον κόσμο. Για αιώνες χρησιμοποιήθηκε στην κουζίνα, στην παραδοσιακή ιατρική και στην ευεξία. Όμως τα τελευταία χρόνια άρχισε να μπαίνει όλο και πιο σοβαρά στο μικροσκόπιο της επιστήμης, όχι μόνο για τη διάθεση και το άγχος, αλλά και για κάτι πολύ πιο ευαίσθητο: τη μνήμη, τη σκέψη και τη γνωστική λειτουργία.

Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο BMC Complementary Medicine and Therapies στις 9 Νοεμβρίου 2020 εξέτασε τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα για το σαφράν σε ήπια γνωστική διαταραχή και άνοια. Η μελέτη συμπεριέλαβε 4 τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές και συνολικά 203 συμμετέχοντες. Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι το σαφράν φάνηκε να βελτιώνει σημαντικά δείκτες γνωστικής λειτουργίας, όπως μνήμη, σκέψη, μάθηση, προσοχή και συνολική νοητική απόδοση, σε σύγκριση με placebo.

Τι έδειξε η μετα-ανάλυση

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το σαφράν παρουσίασε θετική επίδραση σε κλίμακες που χρησιμοποιούνται συχνά στην αξιολόγηση ασθενών με Αλτσχάιμερ, όπως η ADAS-cog και η CDR-SB. Αυτές οι κλίμακες δεν μετρούν απλώς “αν κάποιος θυμάται καλύτερα”, αλλά εξετάζουν ευρύτερα τη γνωστική κατάσταση, την καθημερινή λειτουργικότητα και την επιβάρυνση της νόσου.

Το εντυπωσιακό σημείο είναι ότι, στις μελέτες που συνέκριναν το σαφράν με κλασικά φάρμακα για το Αλτσχάιμερ, όπως η donepezil και η memantine, δεν βρέθηκε σημαντική διαφορά στην αποτελεσματικότητα ως προς ορισμένες γνωστικές κλίμακες. Με πιο απλά λόγια, στα συγκεκριμένα μικρά κλινικά δεδομένα, το σαφράν φάνηκε να κινείται σε παρόμοια επίπεδα με φαρμακευτικές αγωγές που χρησιμοποιούνται για τα συμπτώματα της νόσου.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το σαφράν αντικαθιστά τα φάρμακα. Σημαίνει ότι υπάρχει ένα σοβαρό επιστημονικό σήμα που αξίζει περισσότερη έρευνα.

Η δόση που χρησιμοποιήθηκε

Στις κλινικές δοκιμές που εξετάστηκαν, η συνηθισμένη δόση ήταν 30 mg τυποποιημένου εκχυλίσματος σαφράν ημερησίως, συχνά χωρισμένη σε δύο δόσεις των 15 mg. Δεν μιλάμε δηλαδή για απλή χρήση λίγων ινών σαφράν στο φαγητό, αλλά για συγκεκριμένο, τυποποιημένο εκχύλισμα με ελεγχόμενη περιεκτικότητα σε δραστικές ουσίες.

Αυτό είναι σημαντικό, γιατί άλλο πράγμα είναι το μπαχαρικό στην κουζίνα και άλλο ένα συμπλήρωμα ή εκχύλισμα που χρησιμοποιείται σε κλινική μελέτη. Η επιστήμη αξιολογεί συγκεκριμένες δόσεις και συγκεκριμένη ποιότητα εκχυλίσματος, όχι γενικά και αόριστα “λίγο σαφράν”.

Πώς μπορεί να βοηθά τον εγκέφαλο;

Το σαφράν περιέχει βιοδραστικές ουσίες, όπως η κροκίνη, η κροκετίνη και η σαφρανάλη. Αυτές οι ενώσεις έχουν μελετηθεί για πιθανή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση. Στο Αλτσχάιμερ, ο εγκέφαλος επηρεάζεται από πολύπλοκους μηχανισμούς, όπως οξειδωτικό στρες, φλεγμονή, διαταραχές στη νευρική επικοινωνία και συσσώρευση παθολογικών πρωτεϊνών.

Οι ερευνητές της μετα-ανάλυσης αναφέρουν ότι πιθανοί μηχανισμοί του σαφράν μπορεί να σχετίζονται με προστασία των νευρικών κυττάρων, αντιοξειδωτική δράση, επιρροή στη νευροδιαβίβαση και πιθανή επίδραση σε διαδικασίες που σχετίζονται με το β-αμυλοειδές. Ωστόσο, αυτοί οι μηχανισμοί δεν σημαίνουν ότι υπάρχει αποδεδειγμένη θεραπεία. Σημαίνουν ότι υπάρχει βιολογική βάση που κάνει το σαφράν ενδιαφέρον για περαιτέρω έρευνα.

Υπήρξαν παρενέργειες;

Ένα από τα θετικά σημεία της ανασκόπησης ήταν ότι δεν αναφέρθηκαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες στις μελέτες που συμπεριλήφθηκαν. Οι ερευνητές κατέγραψαν ότι το σαφράν φάνηκε γενικά καλά ανεκτό, με ήπιες παρενέργειες σε ορισμένες περιπτώσεις, χωρίς σημαντικές διαφορές σε σχέση με τις ομάδες σύγκρισης.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές για όλους ή ότι μπορεί κάποιος να το πάρει χωρίς ιατρική συμβουλή. Άτομα που λαμβάνουν φάρμακα, έχουν χρόνια νοσήματα, είναι έγκυες, θηλάζουν ή έχουν ιστορικό αλλεργιών πρέπει πάντα να ρωτούν γιατρό πριν χρησιμοποιήσουν συμπληρώματα.

Τι λένε οι ειδικοί για τα φάρμακα του Αλτσχάιμερ

Σήμερα, τα φάρμακα όπως η donepezil, η rivastigmine, η galantamine και η memantine χρησιμοποιούνται για να βοηθήσουν προσωρινά ορισμένα συμπτώματα της άνοιας, όπως η μνήμη και η σκέψη. Δεν αποτελούν οριστική θεραπεία και δεν σταματούν πλήρως την πορεία της νόσου. Το NHS αναφέρει ότι δεν υπάρχει σήμερα θεραπεία που να γιατρεύει το Αλτσχάιμερ, αν και υπάρχουν φάρμακα που μπορούν προσωρινά να μειώσουν ορισμένα συμπτώματα.

Αντίστοιχα, η Alzheimer’s Society αναφέρει ότι τα υπάρχοντα φάρμακα δεν σταματούν, δεν αντιστρέφουν και δεν θεραπεύουν την άνοια, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους μπορούν να βοηθήσουν προσωρινά τη μνήμη, τη σκέψη και την καθημερινή λειτουργικότητα.

Γι’ αυτό και το σαφράν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πιθανή υποστηρικτική φυσική επιλογή, όχι ως “φυσικό φάρμακο” που αντικαθιστά την ιατρική αγωγή.

Το μεγάλο “αλλά” της μελέτης

Παρότι τα ευρήματα είναι ελπιδοφόρα, η ίδια η ανασκόπηση ήταν ξεκάθαρη: τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ακόμη περιορισμένα. Μόνο 4 κλινικές δοκιμές, με 203 συμμετέχοντες, δεν αρκούν για να βγουν οριστικά συμπεράσματα ή να δοθούν επίσημες συστάσεις για κλινική χρήση. Οι ερευνητές τόνισαν ότι χρειάζονται μεγαλύτερες, καλύτερα σχεδιασμένες, πολυκεντρικές μελέτες για να επιβεβαιωθούν η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια του σαφράν.

Με απλά λόγια: το σαφράν δεν είναι θαύμα, αλλά είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα φυσικά συστατικά που έχουν μελετηθεί για τη γνωστική υγεία.

Τι πρέπει να κρατήσουμε

Το σαφράν φαίνεται να έχει πραγματικό επιστημονικό ενδιαφέρον για τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία. Η δόση των 30 mg τυποποιημένου εκχυλίσματος ημερησίως έδειξε θετικά αποτελέσματα σε μικρές κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους με ήπιο έως μέτριο Αλτσχάιμερ. Τα αποτελέσματα ήταν συγκρίσιμα με ορισμένες υπάρχουσες θεραπείες σε συγκεκριμένες μετρήσεις, χωρίς σοβαρές παρενέργειες στις μελέτες.

Όμως η πραγματική αξία του βρίσκεται στην ισορροπημένη προσέγγιση: ούτε να το απορρίπτουμε επειδή είναι “φυσικό”, ούτε να το θεοποιούμε επειδή είναι “παραδοσιακό”. Η επιστήμη δείχνει ότι μπορεί να έχει θέση στην υποστήριξη της γνωστικής υγείας, αλλά η τελική απάντηση θα έρθει μόνο μέσα από μεγαλύτερες και πιο αυστηρές μελέτες.

Σημαντική προειδοποίηση: Το σαφράν ή οποιοδήποτε συμπλήρωμα δεν πρέπει να αντικαθιστά φαρμακευτική αγωγή για Αλτσχάιμερ ή άλλη μορφή άνοιας. Κάθε αλλαγή σε θεραπεία, συμπλήρωμα ή δοσολογία πρέπει να γίνεται μόνο με τη σύμφωνη γνώμη γιατρού.

Λέξεις-κλειδιά:
#Σαφράν #Αλτσχάιμερ #Μνήμη #Saffron

Πηγές