Μια εντυπωσιακή ανακάλυψη έκαναν επιστήμονες στη Βόρεια Αμερική: εντόπισαν έναν καρκίνο του οποίου τα ίδια τα κύτταρα φαίνεται να περνούν από ψάρι σε ψάρι, λειτουργώντας σχεδόν σαν ζωντανό παράσιτο.
Η ασυνήθιστη ασθένεια προσβάλλει καφέ γατόψαρα του είδους Ameiurus nebulosus στη λίμνη Μέμφρεμαγκογκ, η οποία εκτείνεται ανάμεσα στο Βερμόντ των ΗΠΑ και το Κεμπέκ του Καναδά.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 22 Ιουλίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Nature και χαρακτηρίζει την ασθένεια ως τον τέταρτο γνωστό τύπο φυσικά μεταδοτικού καρκίνου στα ζώα. Είναι παράλληλα ο πρώτος που καταγράφεται σε ψάρι και ο πρώτος σε οικοσύστημα γλυκού νερού.
Οι μαύρες αλλοιώσεις που ανησύχησαν τους επιστήμονες
Από το 2012, αλιείς και βιολόγοι άρχισαν να παρατηρούν ολοένα περισσότερα καφέ γατόψαρα με χαρακτηριστικές μαύρες αλλοιώσεις στο δέρμα τους.
Οι όγκοι εμφανίζονταν στο σώμα, γύρω από τα μάτια, κοντά στο στόμα και στα αισθητήρια «μουστάκια» των ψαριών, τα οποία τα βοηθούν να εντοπίζουν την τροφή τους.
Εξετάσεις έδειξαν ότι οι αλλοιώσεις ήταν κακοήθη μελανώματα. Στις δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν από το 2014 έως το 2017, όγκοι εντοπίστηκαν περίπου στο 23% έως 37% των ψαριών που εξετάστηκαν.
Η ασυνήθιστα μεγάλη συχνότητα έκανε τους ερευνητές να υποψιαστούν αρχικά κάποιον ιό, μικρόβιο ή περιβαλλοντικό ρύπο.
Ο καρκίνος συμπεριφέρεται σαν μολυσματικός οργανισμός
Οι γενετικές αναλύσεις αποκάλυψαν κάτι πολύ πιο παράξενο.
Με τη βοήθεια αλληλούχισης ολόκληρου του γονιδιώματος, οι επιστήμονες συνέκριναν το DNA των όγκων με υγιείς ιστούς από τα ίδια ψάρια. Διαπίστωσαν ότι οι όγκοι διαφορετικών ψαριών ήταν γενετικά πολύ πιο όμοιοι μεταξύ τους παρά με τους οργανισμούς στους οποίους αναπτύσσονταν.
Εκατοντάδες χιλιάδες γενετικές παραλλαγές εμφανίζονταν επανειλημμένα στους όγκους, αλλά απουσίαζαν από τους υγιείς ιστούς των ψαριών.
Το εύρημα δείχνει ότι ο καρκίνος πιθανότατα ξεκίνησε κάποτε σε ένα μεμονωμένο ψάρι. Στη συνέχεια, τα καρκινικά κύτταρα απέκτησαν την ικανότητα να εγκαταλείπουν τον αρχικό οργανισμό, να μεταφέρονται σε άλλα ψάρια και να συνεχίζουν εκεί την ανάπτυξή τους.
Με άλλα λόγια, δεν μεταδίδεται κάποιος ιός που προκαλεί καρκίνο. Μεταδίδεται ο ίδιος ο καρκίνος ως ζωντανή σειρά κυττάρων.
Δεν βρέθηκε συγκεκριμένος ιός ή βακτήριο
Οι ερευνητές αναζήτησαν ιούς, βακτήρια και άλλους μικροοργανισμούς που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την εμφάνιση των όγκων, χωρίς να εντοπίσουν κάποιον παθογόνο οργανισμό που να συνδέεται ειδικά με τον καρκινικό ιστό.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι δεν μπορούν να αποκλείσουν εντελώς το ενδεχόμενο κάποιος μικροοργανισμός να συνέβαλε αρχικά στη δημιουργία ή στη μετάδοση της ασθένειας.
Ωστόσο, τα γενετικά στοιχεία υποστηρίζουν έντονα ότι ο μολυσματικός παράγοντας είναι τα ίδια τα καρκινικά κύτταρα.
Μόλις ο τέταρτος γνωστός τύπος
Μέχρι σήμερα, φυσικά μεταδοτικοί καρκίνοι είχαν επιβεβαιωθεί σε τρεις βασικές ομάδες ζώων:
- Στους διαβόλους της Τασμανίας, μέσω δαγκωμάτων.
- Στους σκύλους, με τον μεταδοτικό αφροδίσιο όγκο.
- Σε διάφορα δίθυρα μαλάκια, όπως μύδια και αχιβάδες, μέσω του θαλασσινού νερού.
Η νέα ανακάλυψη προσθέτει τα καφέ γατόψαρα σε αυτόν τον εξαιρετικά μικρό κατάλογο και δείχνει ότι το φαινόμενο μπορεί να είναι πιο διαδεδομένο στην άγρια φύση από όσο πιστεύαμε.
Πώς μεταδίδεται από ψάρι σε ψάρι
Ο ακριβής τρόπος μετάδοσης δεν έχει ακόμη αποδειχθεί.
Οι όγκοι εμφανίζονται κυρίως σε μεγαλύτερα ψάρια που έχουν φτάσει σε αναπαραγωγική ηλικία. Κατά την περίοδο αναπαραγωγής, τα γατόψαρα συγκεντρώνονται σε μικρές περιοχές και έρχονται σε στενή σωματική επαφή, γεγονός που θα μπορούσε να επιτρέπει τη μεταφορά κυττάρων.
Μια δεύτερη πιθανότητα είναι τα καρκινικά κύτταρα να επιβιώνουν προσωρινά στο νερό ή στα ιζήματα του πυθμένα και να εισέρχονται σε ένα νέο ψάρι από:
- το δέρμα,
- τα βράγχια,
- το στόμα,
- ή κάποια μικρή πληγή.
Τα γατόψαρα δεν έχουν λέπια και κινούνται κοντά στον πυθμένα, γεγονός που πιθανόν αυξάνει την έκθεσή τους σε κύτταρα που μπορεί να βρίσκονται στα ιζήματα.
Μπορεί να μεταφερθεί σε άλλες λίμνες;
Η ερευνητική ομάδα έχει αναφέρει μελανώματα και σε καφέ γατόψαρα από ορισμένες άλλες λίμνες και υδάτινες περιοχές της Νέας Αγγλίας και του Καναδά. Χρειάζονται, όμως, πρόσθετες γενετικές αναλύσεις για να αποδειχθεί εάν πρόκειται παντού για την ίδια ακριβώς καρκινική κυτταρική σειρά.
Οι επιστήμονες εξετάζουν τόσο τη φυσική εξάπλωση όσο και το ενδεχόμενο ανθρώπινης μεταφοράς μέσω νερού, ζωντανών δολωμάτων, ψαριών ή αλιευτικού εξοπλισμού.
Προς το παρόν, η ανθρώπινη συμβολή στη διασπορά αποτελεί πιθανότητα και όχι αποδεδειγμένο μηχανισμό. Οι ερευνητές θεωρούν ότι η καλύτερη κατανόηση της εξάπλωσης θα δείξει εάν απαιτούνται ειδικότερα μέτρα περιορισμού.
Υπάρχει κίνδυνος για τους ανθρώπους;
Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ο συγκεκριμένος καρκίνος μπορεί να μεταδοθεί στον άνθρωπο.
Η λίμνη Μέμφρεμαγκογκ αποτελεί πηγή πόσιμου νερού για περισσότερους από 175.000 ανθρώπους, αλλά οι ερευνητές αναφέρουν ότι δεν υπάρχει γνωστός κίνδυνος από το νερό της λίμνης ή από την απλή επαφή με τα ψάρια.
Τα συγκεκριμένα καρκινικά κύτταρα είναι προσαρμοσμένα στον οργανισμό των καφέ γατόψαρων και δεν υπάρχουν στοιχεία ότι μπορούν να επιβιώσουν ή να αναπτυχθούν στον άνθρωπο.
Οι ειδικοί, ωστόσο, συστήνουν να μην καταναλώνονται ψάρια με εμφανείς όγκους ή άλλες σοβαρές αλλοιώσεις και να ακολουθούνται πάντα οι τοπικές οδηγίες αλιείας και ασφάλειας τροφίμων.
Τι σημαίνει η ανακάλυψη για την άγρια ζωή
Παρότι σε ορισμένες χρονικές περιόδους περίπου ένα στα τρία ψάρια που εξετάστηκαν έφερε όγκους, ο πληθυσμός των καφέ γατόψαρων στη λίμνη παραμένει προς το παρόν μεγάλος.
Ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος, όμως, παραμένει άγνωστος. Οι όγκοι γύρω από το στόμα και τα αισθητήρια «μουστάκια» μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητα των ψαριών να βρίσκουν και να καταναλώνουν τροφή.
Άλλοι μεταδοτικοί καρκίνοι έχουν πολύ διαφορετική εξέλιξη. Η νόσος των διαβόλων της Τασμανίας έχει προκαλέσει δραματική μείωση ορισμένων πληθυσμών, ενώ ο μεταδοτικός όγκος των σκύλων συνυπάρχει με το είδος εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Δεν είναι ακόμη γνωστό ποια πορεία θα ακολουθήσει η ασθένεια στα γατόψαρα.
Γιατί αυτή η ανακάλυψη είναι σημαντική
Η μελέτη των μεταδοτικών καρκίνων μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς ορισμένα καρκινικά κύτταρα:
- επιβιώνουν έξω από τον αρχικό οργανισμό,
- αποφεύγουν την απόρριψη από το ανοσοποιητικό σύστημα,
- εγκαθίστανται σε έναν νέο ξενιστή,
- και συνεχίζουν να εξελίσσονται για χρόνια ή ακόμη και αιώνες.
Η ανακάλυψη ενισχύει την υποψία ότι πιθανόν υπάρχουν και άλλοι μεταδοτικοί καρκίνοι στην άγρια φύση, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη αναγνωριστεί επειδή απαιτούνται εξειδικευμένες γενετικές συγκρίσεις.
Πιστεύετε ότι πρέπει να επιβληθούν αυστηρότερα μέτρα για τη μεταφορά νερού, δολωμάτων και ψαριών ανάμεσα σε λίμνες; Γράψτε μας την άποψή σας στα σχόλια.
Σημαντική σημείωση
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο μεταδοτικός καρκίνος που περιγράφεται αφορά συγκεκριμένο είδος γατόψαρου και δεν υπάρχουν στοιχεία ότι μεταδίδεται στον άνθρωπο. Οι πιθανοί τρόποι μετάδοσης μεταξύ ψαριών και εξάπλωσης σε άλλες λίμνες εξακολουθούν να διερευνώνται.
Social Plugin