Έγινε και αυτό στις ΗΠΑ: Δικαστήριο έκρινε ότι το καθαρό νερό δεν είναι συνταγματικό δικαίωμα

Κάτοικοι κατήγγειλαν ότι τους άφησαν να πίνουν νερό με μόλυβδο — όμως το ομοσπονδιακό εφετείο αποφάσισε ότι το αμερικανικό Σύνταγμα δεν τους προσφέρει προστασία με τον τρόπο που ζήτησαν

Το νερό είναι ζωή. Σύμφωνα όμως με μια νέα δικαστική απόφαση στις ΗΠΑ, το καθαρό νερό δεν αποτελεί δικαίωμα που κατοχυρώνεται από το ομοσπονδιακό Σύνταγμα.

Στις 4 Σεπτεμβρίου 2026, το πλήρες Ομοσπονδιακό Εφετείο της Πέμπτης Περιφέρειας επικύρωσε την απόρριψη αγωγής κατοίκων του Τζάκσον στο Μισισίπι, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι εκτέθηκαν σε πόσιμο νερό μολυσμένο με μόλυβδο.

Η απόφαση ελήφθη με 10 ψήφους έναντι 5 και προκαλεί έντονες αντιδράσεις, όχι μόνο για όσα αναφέρει σχετικά με το καθαρό νερό, αλλά και για τα όρια της ευθύνης των δημόσιων αξιωματούχων απέναντι στους πολίτες.

«Δεν υπάρχει συνταγματικό δικαίωμα σε καθαρό νερό»

Οι κάτοικοι κατήγγειλαν ότι οι δημοτικές αρχές, μέσα από πράξεις και παραλείψεις, επέτρεψαν στον μόλυβδο να περάσει στο δίκτυο ύδρευσης. Υποστήριξαν επίσης ότι αξιωματούχοι τούς διαβεβαίωναν πως το νερό ήταν ασφαλές, παρότι —σύμφωνα πάντα με την αγωγή— γνώριζαν ότι πιθανότατα δεν ήταν.

Οι ενάγοντες ισχυρίστηκαν ότι η κατάσταση παραβίασε το δικαίωμά τους στη σωματική ακεραιότητα, το οποίο προστατεύεται από τη 14η Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος.

Η πλειοψηφία του δικαστηρίου διαφώνησε.

Στην επίσημη απόφαση της υπόθεσης Sterling v. City of Jackson, το εφετείο έκρινε ότι ούτε η προστασία από νερό που μολύνθηκε εξαιτίας ενεργειών ή παραλείψεων αξιωματούχων ούτε η λήψη ακριβών πληροφοριών για τους ρύπους αποτελούν δικαιώματα «βαθιά ριζωμένα» στην ιστορία και τη νομική παράδοση των ΗΠΑ.

Με απλά λόγια, το δικαστήριο αποφάσισε ότι η καταγγελλόμενη έκθεση σε νερό με μόλυβδο, όσο σοβαρή και αν είναι, δεν συνιστά από μόνη της παραβίαση συνταγματικού δικαιώματος που μπορεί να θεμελιώσει τη συγκεκριμένη ομοσπονδιακή αγωγή.

Μπορούν λοιπόν οι αρχές να προσφέρουν μολυσμένο νερό;

Όχι. Αυτή είναι μια κρίσιμη διευκρίνιση.

Η απόφαση δεν καταργεί τον ομοσπονδιακό Νόμο για το Ασφαλές Πόσιμο Νερό ούτε επιτρέπει σε δήμους και δημόσιους φορείς να παραβιάζουν τους κανόνες ποιότητας του νερού.

Επίσης, δεν σημαίνει ότι οι πολίτες δεν μπορούν να διεκδικήσουν αποζημιώσεις μέσω άλλων νομικών οδών.

Το δικαστήριο έκρινε κάτι στενότερο αλλά εξαιρετικά σημαντικό: ότι το καθαρό πόσιμο νερό δεν αποτελεί αυτοτελές θεμελιώδες δικαίωμα του αμερικανικού Συντάγματος και ότι οι συγκεκριμένες καταγγελίες δεν μπορούν να μετατραπούν σε συνταγματική αξίωση μέσω της 14ης Τροπολογίας.

Η πλειοψηφία ανέφερε ότι οι κάτοικοι μπορούν να προσφύγουν με αγωγές βάσει της νομοθεσίας περί αδικοπραξιών, να πιέσουν τους νομοθέτες ή να εκλέξουν αξιωματούχους που θα διαχειριστούν καλύτερα το δίκτυο ύδρευσης.

Μόνο που για ανθρώπους οι οποίοι καταγγέλλουν ότι εκτέθηκαν ήδη σε έναν ισχυρό νευροτοξικό παράγοντα, η προτροπή να… ψηφίσουν διαφορετικά στις επόμενες εκλογές δύσκολα ακούγεται ως επαρκής απάντηση.

Ακόμη και η αλήθεια δεν θεωρήθηκε συνταγματικά κατοχυρωμένη

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί και το δεύτερο σκέλος της απόφασης.

Το δικαστήριο δεν αναγνώρισε ένα «βαθιά ριζωμένο» συνταγματικό δικαίωμα των πολιτών να λαμβάνουν ακριβείς πληροφορίες από δημόσιους αξιωματούχους σχετικά με τους ρύπους του νερού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αξιωματούχοι αποκτούν γενική άδεια να λένε ψέματα ή ότι δεν μπορεί να υπάρξει ευθύνη βάσει άλλων νόμων. Σημαίνει, όμως, ότι η φερόμενη παραπλάνηση δεν θεωρήθηκε από την πλειοψηφία παραβίαση του ουσιαστικού δικαιώματος της δέουσας διαδικασίας.

Το δικαστήριο αναγνώρισε τη σοβαρότητα των καταγγελιών, αλλά αρνήθηκε να διευρύνει την έννοια των συνταγματικά προστατευόμενων δικαιωμάτων.

Η κρίση που θύμισε το Φλιντ

Η υπόθεση παραπέμπει ευθέως στην καταστροφή του Φλιντ στο Μίσιγκαν, όπου χιλιάδες κάτοικοι εκτέθηκαν σε νερό μολυσμένο με μόλυβδο.

Σύμφωνα με όσα περιλαμβάνονται στην αγωγή των κατοίκων του Τζάκσον:

Το σύστημα ύδρευσης αντιμετώπιζε σοβαρές και χρόνιες βλάβες.
Το νερό είχε εμφανίσει μόλυβδο, E. coli και άλλα βακτήρια.
Οι αρχές είχαν εκδώσει δεκάδες προειδοποιήσεις για βράσιμο του νερού.
Αξιωματούχοι φέρονται να διαβεβαίωναν τους κατοίκους ότι το νερό ήταν ασφαλές.
Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι υπέστησαν σοβαρές και μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία τους.

Οι κατηγορίες αυτές αποτελούν ισχυρισμούς των εναγόντων και δεν κρίθηκαν αποδεδειγμένες σε δίκη, καθώς η υπόθεση απορρίφθηκε σε πρώιμο διαδικαστικό στάδιο. Η πόλη του Τζάκσον τις αρνείται.

Το 2022, πάντως, το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης είχε κινηθεί ξεχωριστά κατά της πόλης, υποστηρίζοντας ότι το σύστημα δεν παρείχε με συνέπεια νερό που να συμμορφώνεται με την ομοσπονδιακή νομοθεσία. Διορίστηκε, μάλιστα, ανεξάρτητος προσωρινός διαχειριστής για τη σταθεροποίηση του δικτύου.

Ο μόλυβδος δεν είναι μια «απλή ακαθαρσία»

Η έκθεση σε μόλυβδο αποτελεί σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος, ακόμη και χαμηλή έκθεση στα παιδιά έχει συσχετιστεί με:

βλάβες στο κεντρικό και περιφερικό νευρικό σύστημα,
προβλήματα μάθησης και συμπεριφοράς,
μειωμένο δείκτη νοημοσύνης,
επιβράδυνση της ανάπτυξης,
προβλήματα ακοής και αναιμία.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι δεν είναι γνωστή κάποια συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα που να θεωρείται απολύτως ασφαλής.

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση: ένας ρύπος μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο ενός παιδιού, αλλά το δικαστήριο αποφάσισε ότι η προστασία από τη συγκεκριμένη έκθεση δεν εντάσσεται στα θεμελιώδη δικαιώματα που εγγυάται το Σύνταγμα.

Πέντε δικαστές ύψωσαν αντίθετη φωνή

Η δικαστής Καταρίνα Χέινς, μαζί με ακόμη τέσσερις δικαστές, διαφώνησε με το βασικό συμπέρασμα της πλειοψηφίας.

Η Χέινς υποστήριξε ότι, επειδή η υπόθεση βρισκόταν στο στάδιο της απόρριψης της αγωγής, οι επαρκώς διατυπωμένοι ισχυρισμοί των κατοίκων έπρεπε να θεωρηθούν αληθείς και να επιτραπεί τουλάχιστον η συλλογή αποδεικτικών στοιχείων.

Κατά τη μειοψηφία, οι κάτοικοι περιέγραψαν με εύλογο τρόπο πιθανή παραβίαση του δικαιώματός τους στη σωματική ακεραιότητα: μια καταστροφική αλλαγή στην παροχή νερού, αύξηση των επιπέδων μολύβδου, παραπλανητικές διαβεβαιώσεις και απόκρυψη κρίσιμων πληροφοριών.

Η δικαστής επισήμανε επίσης ότι δέκα άλλα ομοσπονδιακά εφετεία έχουν δεχθεί, με διαφορετικές προϋποθέσεις, τη θεωρία του «κινδύνου που δημιουργήθηκε από το κράτος». Σύμφωνα με αυτή, ένας δημόσιος φορέας μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος όταν οι δικές του ενέργειες δημιουργούν ή αυξάνουν προβλέψιμα τον κίνδυνο για τους πολίτες.

Η απόφαση δεν προέρχεται από το Ανώτατο Δικαστήριο

Η απόφαση εκδόθηκε από το Ομοσπονδιακό Εφετείο της Πέμπτης Περιφέρειας και όχι από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ.

Αποτελεί δεσμευτικό προηγούμενο κυρίως για τις ομοσπονδιακές υποθέσεις στο Μισισίπι, το Τέξας και τη Λουιζιάνα. Άλλα εφετεία έχουν ακολουθήσει διαφορετική προσέγγιση σε παρόμοιες υποθέσεις, όπως εκείνη της κρίσης του Φλιντ.

Επομένως, η απόφαση δεν εξαφανίζει όλους τους κανόνες προστασίας του νερού σε ολόκληρη τη χώρα. Ανοίγει, όμως, ένα βαθύ και ανησυχητικό νομικό ρήγμα: πόσο μπορεί να βλάψει το κράτος έναν άνθρωπο προτού η βλάβη αποκτήσει “συνταγματικές διαστάσεις”;

Όταν ακόμη και το αυτονόητο χρειάζεται να γραφτεί σε νόμο

Το καθαρό νερό δεν είναι πολυτέλεια, πολιτική παροχή ή προεκλογική υπόσχεση. Είναι η βάση της ανθρώπινης ζωής.

Κι όμως, η συγκεκριμένη απόφαση δείχνει πόσο τεράστια μπορεί να είναι η απόσταση ανάμεσα σε ένα ανθρώπινο δικαίωμα, μια νομική υποχρέωση και ένα δικαίωμα που προστατεύεται ρητά από το Σύνταγμα.

Όταν μια κοινωνία φτάνει στο σημείο να συζητά αν ο πολίτης έχει συνταγματικό δικαίωμα να μην πίνει μόλυβδο, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στους σωλήνες.

Βρίσκεται στα θεμέλια ολόκληρου του συστήματος.

Εσείς τι πιστεύετε; Πρέπει το καθαρό πόσιμο νερό να κατοχυρωθεί ρητά ως θεμελιώδες και απαραβίαστο δικαίωμα ή αρκούν οι συνηθισμένοι νόμοι και οι πολιτικές διαδικασίες; Γράψτε την άποψή σας στα σχόλια.