Σημάδια στα πόδια για καρδιά και σάκχαρο: 10 προειδοποιήσεις

Κρύα δάχτυλα, μούδιασμα, πόνος στο περπάτημα ή μια μικρή πληγή που επιμένει. Ορισμένες αλλαγές στα πόδια μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από κούραση ή ακατάλληλα παπούτσια. Δεν αποτελούν διάγνωση, αλλά μερικές φορές είναι τα πρώτα ορατά σημάδια μειωμένης κυκλοφορίας, περιφερικής αρτηριακής νόσου ή διαβητικής νευροπάθειας.

Τα πόδια βρίσκονται μακριά από την καρδιά και η αιμάτωσή τους εξαρτάται από ένα εκτεταμένο δίκτυο αρτηριών. Όταν η ροή του αίματος μειώνεται ή όταν τα νεύρα έχουν υποστεί βλάβη από χρόνια αυξημένο σάκχαρο, οι πρώτες ενοχλήσεις μπορεί να εμφανιστούν στα δάχτυλα, στα πέλματα και στις γάμπες.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε κρύο πόδι «δείχνει καρδιά» ή ότι κάθε μούδιασμα σημαίνει διαβήτη. Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε προβλήματα της σπονδυλικής στήλης, σε πίεση νεύρων, σε φλεβική ανεπάρκεια, σε μυκητίαση ή απλώς σε στενά παπούτσια. Η επιμονή, η επανάληψη και ο συνδυασμός των συμπτωμάτων είναι εκείνα που χρειάζονται προσοχή.

Γιατί τα πόδια μπορεί να αποκαλύψουν πρόβλημα στην κυκλοφορία

Η περιφερική αρτηριακή νόσος – ΠΑΝ (Peripheral Artery Disease – PAD) προκαλείται συνήθως από αθηροσκλήρωση: τη συσσώρευση πλάκας στο εσωτερικό των αρτηριών που μεταφέρουν αίμα προς τα πόδια.

Δεν πρόκειται απλώς για «μπλοκάρισμα των μικροσκοπικών αγγείων των δαχτύλων». Η νόσος αφορά κυρίως τις αρτηρίες των κάτω άκρων και μπορεί να αποτελεί μέρος μιας γενικότερης αγγειακής επιβάρυνσης.

Σύμφωνα με την American Heart Association, τα άτομα με περιφερική αρτηριακή νόσο έχουν αυξημένο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου, εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου. Τα σημάδια στα πόδια δεν σημαίνουν ότι επίκειται καρδιακή προσβολή, αλλά μπορεί να αποτελούν λόγο για συνολικό καρδιαγγειακό έλεγχο.

Τα 10 «αθόρυβα» σημάδια που αξίζουν προσοχή

1. Πόνος ή κράμπα στη γάμπα όταν περπατάτε

Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της περιφερικής αρτηριακής νόσου είναι πόνος, βάρος, κάψιμο ή κράμπα στη γάμπα, στον μηρό ή στον γλουτό κατά το περπάτημα.

Ο πόνος εμφανίζεται επειδή οι μύες χρειάζονται περισσότερο αίμα κατά την κίνηση, αλλά οι στενωμένες αρτηρίες δεν μπορούν να το προσφέρουν. Συνήθως υποχωρεί έπειτα από λίγα λεπτά ξεκούρασης και επανέρχεται όταν το άτομο περπατήσει ξανά. Το φαινόμενο ονομάζεται διαλείπουσα χωλότητα.

Η American Heart Association τονίζει ότι αρκετοί ασθενείς θεωρούν λανθασμένα αυτόν τον πόνο αποτέλεσμα ηλικίας, αρθρίτιδας ή μυϊκής κόπωσης.

2. Το ένα πόδι είναι αισθητά πιο κρύο

Ένα πόδι ή ένα πέλμα που παραμένει σταθερά πιο κρύο από το άλλο μπορεί να υποδηλώνει μειωμένη αρτηριακή ροή.

Τα δύο πόδια που κρυώνουν περιστασιακά λόγω χαμηλής θερμοκρασίας δεν αποτελούν από μόνα τους ανησυχητικό σημάδι. Η σαφής και επίμονη διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στις δύο πλευρές, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από αλλαγή χρώματος ή πόνο, χρειάζεται αξιολόγηση.

3. Πληγές που αργούν να κλείσουν

Μια φουσκάλα, ένα κόψιμο ή μια πληγή στα δάχτυλα και στο πέλμα που δεν αρχίζει να επουλώνεται μέσα σε λίγες ημέρες δεν πρέπει να αγνοείται.

Η ανεπαρκής αιμάτωση δυσκολεύει την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών στους ιστούς. Παράλληλα, ο διαβήτης μπορεί να μειώσει την αίσθηση του πόνου, με αποτέλεσμα ένας τραυματισμός να παραμένει απαρατήρητος και να επιμολύνεται.

Το NIDDK προειδοποιεί ότι η συνύπαρξη νευροπάθειας και μειωμένης κυκλοφορίας αυξάνει τον κίνδυνο ελκών, λοιμώξεων και σοβαρών επιπλοκών.

4. Αλλαγές στο χρώμα του δέρματος

Το πόδι μπορεί να φαίνεται πιο χλωμό όταν βρίσκεται ψηλά ή να αποκτά κοκκινωπό, μελανό ή κυανό χρώμα όταν κατεβαίνει.

Μια τέτοια αλλαγή δεν επιβεβαιώνει αρτηριοπάθεια, αλλά όταν είναι επίμονη ή αφορά μόνο τη μία πλευρά χρειάζεται έλεγχο. Μαύρος ιστός, δυσάρεστη οσμή ή γρήγορη επιδείνωση μιας πληγής αποτελούν επείγοντα προειδοποιητικά σημάδια.

5. Αργή ανάπτυξη νυχιών και απώλεια τριχών

Η πολύ αργή ανάπτυξη των νυχιών και η ελάττωση των τριχών στα δάχτυλα, στα πέλματα ή στις κνήμες μπορεί να συνοδεύουν χρόνια μειωμένη αρτηριακή κυκλοφορία.

Αντίθετα, τα εύθραυστα, παχιά ή κιτρινισμένα νύχια είναι μη ειδικά ευρήματα. Συχνότερα σχετίζονται με μυκητίαση, τραυματισμούς, ηλικία ή δερματολογικά προβλήματα και δεν αποτελούν άμεση ένδειξη καρδιοπάθειας.

6. Μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή κάψιμο

Η διαβητική περιφερική νευροπάθεια συχνά αρχίζει στα πέλματα και στα δάχτυλα. Μπορεί να προκαλεί:

Μούδιασμα ή «βελονιές».
Κάψιμο, ιδιαίτερα τη νύχτα.
Αυξημένη ευαισθησία ακόμη και στο άγγιγμα του σεντονιού.
Αίσθηση ότι το άτομο φορά κάλτσες ενώ είναι ξυπόλυτο.
Αστάθεια ή αδυναμία στα πόδια.

Το μούδιασμα μπορεί επίσης να σχετίζεται με πίεση νεύρων ή ορθοπεδικό πρόβλημα. Όταν, όμως, επιμένει ή επεκτείνεται συμμετρικά και στα δύο πέλματα, χρειάζεται έλεγχος σακχάρου και νευρολογική αξιολόγηση.

7. Μειωμένη αίσθηση πόνου, ζέστης ή κρύου

Η απώλεια της προστατευτικής αισθητικότητας είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη. Ο ασθενής μπορεί να πατήσει αιχμηρό αντικείμενο, να αποκτήσει φουσκάλα ή να καεί από ζεστό νερό χωρίς να το αντιληφθεί.

Γι’ αυτό η απουσία πόνου δεν σημαίνει πάντοτε ότι το πόδι είναι υγιές. Σύμφωνα με το CDC, η καθημερινή οπτική εξέταση των ποδιών είναι απαραίτητη για τα άτομα με διαβήτη, ακόμη κι όταν δεν αισθάνονται καμία ενόχληση.

8. Ξηρό, σκασμένο δέρμα και επαναλαμβανόμενες μυκητιάσεις

Η νευροπάθεια μπορεί να επηρεάσει τους μηχανισμούς που ελέγχουν την εφίδρωση, κάνοντας το δέρμα ξηρό και επιρρεπές σε ρωγμές. Οι ρωγμές μπορεί να γίνουν σημεία εισόδου μικροβίων.

Οι μυκητιάσεις και το «πόδι του αθλητή» δεν είναι άμεσα σημάδια καρδιοπάθειας ή διαβήτη. Ωστόσο, σε άτομα με υψηλό σάκχαρο, νευροπάθεια ή μειωμένη κυκλοφορία χρειάζονται έγκαιρη αντιμετώπιση, επειδή ακόμη και ένα φαινομενικά μικρό πρόβλημα μπορεί να επιδεινωθεί.

9. Κόκκινο, ζεστό και πρησμένο πόδι

Ένα αιφνίδια θερμό, ερυθρό και πρησμένο πόδι μπορεί να σχετίζεται με λοίμωξη, φλεγμονή, τραυματισμό ή άλλη σοβαρή κατάσταση.

Σπανιότερα, σε άτομα με σημαντική διαβητική νευροπάθεια, μπορεί να αποτελεί αρχικό σημάδι του ποδιού Charcot, κατά το οποίο οστά και αρθρώσεις εξασθενούν και παραμορφώνονται. Χρειάζεται άμεση ιατρική εξέταση και αποφόρτιση του ποδιού.

10. Πρήξιμο και στα δύο πόδια μαζί με δύσπνοια

Το πρήξιμο των αστραγάλων δεν είναι τυπικό σύμπτωμα περιφερικής αρτηριακής νόσου. Μπορεί να οφείλεται σε φλεβική ανεπάρκεια, ακινησία, ζέστη, φάρμακα ή προβλήματα νεφρών και ήπατος.

Όταν όμως είναι καινούργιο ή επιδεινώνεται και συνοδεύεται από δύσπνοια, ασυνήθιστη κόπωση, βήχα τη νύχτα ή απότομη αύξηση βάρους, μπορεί να σχετίζεται με κατακράτηση υγρών και καρδιακή ανεπάρκεια. Το πρήξιμο στα πόδια και στους αστραγάλους περιλαμβάνεται στα αναγνωρισμένα συμπτώματα από το NHLBI.

Πώς συνδέονται διαβήτης, αρτηρίες και καρδιά

Ο διαβήτης μπορεί να βλάψει τόσο τα νεύρα όσο και τα αιμοφόρα αγγεία. Τα υψηλά επίπεδα σακχάρου ευνοούν τη φλεγμονή και την αθηροσκλήρωση, αυξάνοντας τον κίνδυνο περιφερικής αρτηριακής νόσου.

Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας επικίνδυνος συνδυασμός:

Η νευροπάθεια εμποδίζει το άτομο να αντιληφθεί τον τραυματισμό.
Η μειωμένη κυκλοφορία καθυστερεί την επούλωση.
Η πληγή μπορεί να μολυνθεί πριν γίνει αντιληπτή.
Η αρτηριοπάθεια αποτελεί ταυτόχρονα δείκτη αυξημένου συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου.

Η American Heart Association επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση πρέπει να περιλαμβάνει ταυτόχρονα έλεγχο σακχάρου, πίεσης, χοληστερόλης, καπνίσματος και νεφρικής λειτουργίας.

Ποιες εξετάσεις μπορεί να ζητήσει ο γιατρός

Η διάγνωση δεν γίνεται κοιτάζοντας μόνο τα πόδια. Ο γιατρός μπορεί να ελέγξει το χρώμα και τη θερμοκρασία του δέρματος, τις πληγές, την αισθητικότητα και τους σφυγμούς των αρτηριών.

Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να ζητήσει:

Σφυροβραχιόνιο δείκτη – ABI, μια ανώδυνη σύγκριση της πίεσης στον αστράγαλο με την πίεση στο χέρι.
Δείκτη δαχτύλου–βραχίονα, ιδιαίτερα όταν οι αρτηρίες του αστραγάλου δεν μπορούν να αξιολογηθούν σωστά.
Υπερηχογράφημα Doppler αρτηριών.
Γλυκόζη νηστείας και γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη HbA1c.
Έλεγχο χοληστερόλης, τριγλυκεριδίων, αρτηριακής πίεσης και νεφρικής λειτουργίας.
Εξέταση αισθητικότητας με ειδικό μονόινο ή άλλο νευρολογικό έλεγχο.

Το NHLBI αναφέρει ότι ο σφυροβραχιόνιος δείκτης αποτελεί συνήθως την πρώτη εξέταση για πιθανή περιφερική αρτηριακή νόσο.

Φυσική φροντίδα που πραγματικά βοηθά

Η καθημερινή φροντίδα δεν αντικαθιστά τη διάγνωση, μπορεί όμως να προλάβει τραυματισμούς και επιπλοκές:

Εξετάζετε καθημερινά πέλματα, φτέρνες και σημεία ανάμεσα στα δάχτυλα.
Πλένετε τα πόδια με χλιαρό και όχι καυτό νερό.
Στεγνώνετε προσεκτικά, ιδιαίτερα ανάμεσα στα δάχτυλα.
Χρησιμοποιείτε ενυδατική στο πέλμα και στη ράχη, όχι ανάμεσα στα δάχτυλα.
Φοράτε άνετα παπούτσια και καθαρές κάλτσες.
Μην περπατάτε ξυπόλυτοι εάν υπάρχει διαβήτης ή μειωμένη αισθητικότητα.
Μην κόβετε μόνοι σας κάλους και μην χρησιμοποιείτε καυστικά υγρά.
Ρυθμίζετε σάκχαρο, πίεση και χοληστερόλη.
Διακόψτε το κάπνισμα, καθώς επιδεινώνει την αρτηριακή κυκλοφορία.

Το οργανωμένο περπάτημα αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης της σταθερής περιφερικής αρτηριακής νόσου, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες AHA/ACC. Το πρόγραμμα, όμως, πρέπει να προσαρμόζεται από επαγγελματία υγείας, ειδικά όταν υπάρχουν πληγές, πόνος σε ηρεμία ή σοβαρή ισχαιμία.

Παραδοσιακά ποδόλουτρα με βότανα ή ξίδι μπορεί να προσφέρουν αίσθηση χαλάρωσης, αλλά δεν ανοίγουν τις στενωμένες αρτηρίες και δεν θεραπεύουν τη νευροπάθεια. Σε άτομα με διαβήτη ή μειωμένη αίσθηση μπορεί να προκαλέσουν ξηρότητα, έγκαυμα ή ερεθισμό. Το NIDDK συνιστά να αποφεύγεται το παρατεταμένο μούλιασμα των ποδιών.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια

Καλέστε το 112 ή το 166 εάν ένα πόδι γίνει ξαφνικά πολύ επώδυνο, ωχρό ή μελανό, παγωμένο, χωρίς αισθητό σφυγμό, μουδιασμένο ή αδύναμο. Αυτά μπορεί να είναι σημάδια οξείας ισχαιμίας άκρου, η οποία αποτελεί επείγον περιστατικό, σύμφωνα με τη Society for Vascular Surgery.

Άμεση ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν υπάρχει:

Πληγή που δεν αρχίζει να κλείνει.
Μαύρος ιστός ή δυσάρεστη οσμή.
Ερυθρότητα που εξαπλώνεται, πύον ή πυρετός.
Νέο κόκκινο, θερμό και πρησμένο πόδι σε άτομο με διαβήτη.
Πρήξιμο μαζί με δύσπνοια ή πόνο στο στήθος.

Το μήνυμα που δεν πρέπει να αγνοήσουμε

Τα πόδια δεν μπορούν να διαγνώσουν την καρδιά ή το σάκχαρο. Μπορούν, όμως, να αποκαλύψουν αλλαγές που αξίζουν προσοχή πριν εξελιχθούν σε σοβαρότερο πρόβλημα.

Έχετε παρατηρήσει κάποια επίμονη αλλαγή στα πόδια σας που μέχρι σήμερα αποδίδατε στην κούραση ή στα παπούτσια;

Πηγές

Ιατρική αποποίηση ευθύνης: Το άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί διάγνωση ή εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή. Μην αλλάζετε φαρμακευτική αγωγή και μην εφαρμόζετε θεραπείες χωρίς τη συμβουλή γιατρού. Εάν υπάρχουν ξαφνικά ή σοβαρά συμπτώματα, αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια.