Αντιβιοτικά στην Ελλάδα: Το πρόβλημα που δεν λέει να τελειώσει
Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει μια πολύ κακή σχέση με τα αντιβιοτικά. Και αυτό δεν είναι μια απλή υπερβολή για τίτλο. Είναι μια σκληρή πραγματικότητα που επιβεβαιώνεται ξανά και ξανά από ελληνικά, ευρωπαϊκά και διεθνή στοιχεία. Το νέο ανησυχητικό μήνυμα είναι ότι το 2025 καταγράφηκε μεγάλη αύξηση στη χρήση και την κατανάλωση αντιβιοτικών στα νοσοκομεία της χώρας, ενώ ο πρόεδρος του ΕΟΦ, Σπύρος Σαπουνάς, μίλησε ανοιχτά για σταθερή και ανησυχητική άνοδο των πωλήσεων την τελευταία πενταετία. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, η συνολική αύξηση από το 2021 έως το 2025 πλησιάζει το 26%, παρότι το 2025 εμφάνισε μια σχετική επιβράδυνση. Το επίπεδο όμως παραμένει ιστορικά υψηλό.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη παγίδα: πολλοί νομίζουν ότι το πρόβλημα είναι μόνο ο πολίτης που «παίρνει μόνος του ένα αντιβιοτικό». Όμως η εικόνα είναι πολύ πιο βαθιά, πολύ πιο σύνθετη και πολύ πιο επικίνδυνη. Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι η υπερκατανάλωση στην Ελλάδα δεν εξηγείται μόνο από την αυτοθεραπεία, αλλά και από μια ολόκληρη συνταγογραφική κουλτούρα, από την πίεση προς τους γιατρούς, από την ανασφάλεια των ασθενών, από τις πρακτικές της κοινότητας, αλλά και από τη νοσοκομειακή χρήση ισχυρών φαρμάκων που πολλές φορές γίνεται προληπτικά ή υπερβολικά.
Τι δείχνουν τα πιο πρόσφατα στοιχεία
Η εικόνα της χώρας μας παραμένει βαριά. Το κοινό προφίλ υγείας της Ελλάδας για το 2025 από OECD και Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η Ελλάδα είχε πολύ υψηλότερη κατανάλωση αντιβιοτικών από τις περισσότερες χώρες της ΕΕ, με 24,9 καθορισμένες ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους την ημέρα το 2023. Παρότι το επίπεδο αυτό ήταν χαμηλότερο από τα προ πανδημίας χρόνια, οι διακυμάνσεις είναι τόσο έντονες που δεν είναι σαφές αν αλλάζει πραγματικά η συμπεριφορά συνταγογράφησης ή αν απλώς βλέπουμε προσωρινές μεταβολές. Το ίδιο κείμενο τονίζει επίσης ότι η Ελλάδα εφάρμοσε εθνικό σχέδιο δράσης One Health για την αντοχή στα αντιμικροβιακά την περίοδο 2019–2023, αλλά αυτό δεν έχει ακόμη επικαιροποιηθεί.
Σε ακόμη πιο σκληρή γλώσσα, επίσκεψη του ECDC στην Ελλάδα κατέγραψε ότι η χώρα είχε το 2022 τη δεύτερη υψηλότερη συνολική κατανάλωση αντιβιοτικών στην ΕΕ/ΕΟΧ, 70% πάνω από τον μέσο όρο. Στην κοινότητα η κατανάλωση ήταν 84% υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ στα νοσοκομεία η Ελλάδα κατέγραψε το υψηλότερο τυποποιημένο ποσοστό χρήσης αντιμικροβιακών στα ευρωπαϊκά νοσοκομεία οξείας νοσηλείας στην πανευρωπαϊκή αποτύπωση 2022–2023. Το ίδιο report αναφέρει ότι η Ελλάδα είχε την υψηλότερη κατανάλωση καρβαπενεμών το 2022, δηλαδή πολύτιμων αντιβιοτικών «τελευταίας γραμμής», κάτι που τρομάζει πραγματικά όταν μιλάμε για μικροβιακή αντοχή.
Ποιος ευθύνεται τελικά;
Η απάντηση δεν είναι βολική, γιατί δεν βολεύει κανέναν. Δεν φταίει ένας μόνο. Φταίνε πολλοί μαζί.
Πρώτα από όλα, υπάρχει η βαθιά ριζωμένη πεποίθηση ότι το αντιβιοτικό είναι η γρήγορη λύση. Ένας βήχας, ένας πονόλαιμος, μια ίωση, λίγος πυρετός, και αμέσως πολλοί ζητούν «κάτι δυνατό». Αυτή η ψυχολογία δεν έχει εξαφανιστεί. Απλώς έχει αλλάξει μορφή. Η έρευνα KAPA Research του 2023 για λογαριασμό του ΙΣΑ και της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας έδειξε ότι όσοι παίρνουν αντιβιοτικά χωρίς συνταγή μειώθηκαν σημαντικά, από 16% το 2013 σε 6% το 2023. Αυτό είναι θετικό. Όμως το σοκαριστικό είναι ότι 32% εξακολουθούν να κρατούν αντιβιοτικά στο σπίτι για «ώρα ανάγκης». Δηλαδή το φάρμακο παραμένει εκεί, έτοιμο να χρησιμοποιηθεί τη λάθος στιγμή, για τον λάθος λόγο.
Δεύτερον, υπάρχει η πίεση προς τους γιατρούς. Ο ίδιος ο πρόεδρος του ΕΟΦ μίλησε για «δομικά χαρακτηριστικά της συνταγογραφικής κουλτούρας». Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να απαγορεύσεις την πώληση χωρίς συνταγή, αν ο ασθενής συνεχίζει να απαιτεί αντιβιοτικό και ο γιατρός αισθάνεται ότι πρέπει να «καλύψει» κάθε ενδεχόμενο. Στην πραγματικότητα, η υπερσυνταγογράφηση γεννιέται πολλές φορές μέσα στον φόβο: φόβο του ασθενούς ότι θα χειροτερέψει, φόβο του γιατρού ότι θα χάσει μια βακτηριακή λοίμωξη, φόβο του συστήματος απέναντι στην αβεβαιότητα.
Τρίτον, τεράστιο βάρος έχουν τα νοσοκομεία. Εκεί το πρόβλημα γίνεται ακόμα πιο σκληρό, γιατί μπαίνουν στο παιχνίδι οι βαριές λοιμώξεις, τα πολυανθεκτικά μικρόβια και τα πανίσχυρα αντιβιοτικά που δεν πρέπει να σπαταλιούνται. Όταν μια χώρα χρησιμοποιεί πολύ συχνά αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής, όπως οι καρβαπενέμες, ουσιαστικά «καίει» τα ισχυρότερα όπλα της. Και όταν αυτά χάσουν την αποτελεσματικότητά τους, η επόμενη λοίμωξη μπορεί να μην συγχωρεί.
Η μεγάλη συνέπεια: μικροβιακή αντοχή
Εδώ είναι η πραγματική βόμβα. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι παίρνουμε πολλά αντιβιοτικά. Το πρόβλημα είναι ότι έτσι εκπαιδεύουμε τα μικρόβια να μην φοβούνται πια τα φάρμακα. Ο ΕΟΔΥ εξηγεί ότι η μικροβιακή αντοχή σημαίνει πως οι μικροοργανισμοί γίνονται λιγότερο ή και καθόλου ευαίσθητοι στα αντιμικροβιακά, με αποτέλεσμα τα φάρμακα να μην μπορούν πλέον να τους σταματήσουν. Ο ΠΟΥ Ευρώπης τονίζει ότι η ακατάλληλη χρήση των αντιμικροβιακών επιταχύνει αυτή τη διαδικασία.
Το αποτέλεσμα είναι εφιαλτικό αλλά απολύτως πραγματικό: συνηθισμένες ουρολοιμώξεις, πνευμονίες, χειρουργικές λοιμώξεις και λοιμώξεις αίματος μπορούν να γίνουν πολύ πιο δύσκολες στη θεραπεία. Το ECDC σημειώνει ότι πάνω από 35.000 θάνατοι στην ΕΕ/ΕΟΧ αποδίδονταν το 2020 σε λοιμώξεις από ανθεκτικά βακτήρια. Και η Ελλάδα ανήκει σταθερά στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά αντοχής. Σε έκθεση του OECD του 2025 αναφέρεται ότι η Ελλάδα έχει από τα υψηλότερα επίπεδα αντοχής μεταξύ των χωρών του οργανισμού και ότι, αν συνεχιστούν οι τάσεις, θα παραμένει πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και τα επόμενα χρόνια.
Μάλιστα, πρόσφατη μελέτη του 2025 σε ελληνικό τριτοβάθμιο νοσοκομείο κατέγραψε ανησυχητικές τάσεις αντοχής σε σημαντικά νοσοκομειακά παθογόνα, επιβεβαιώνοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό αλλά ζωντανό, καθημερινό και κλινικά ορατό.
Τι πρέπει να αλλάξει επειγόντως
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη μία καμπάνια που θα ξεχαστεί σε λίγες μέρες. Χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας.
Πρώτον, αντιβιοτικό δεν σημαίνει «θεραπεία για όλα». Δεν πιάνει στις ιώσεις, δεν είναι μαγικό χαπάκι, δεν είναι ασπίδα πανικού.
Δεύτερον, οι γιατροί χρειάζονται ισχυρότερη υποστήριξη στην ορθολογική συνταγογράφηση, με περισσότερα εργαλεία, διαγνωστική στήριξη και σταθερά προγράμματα antimicrobial stewardship μέσα στα νοσοκομεία. Το ECDC και ο ΠΟΥ δίνουν πλέον τεράστια έμφαση ακριβώς σε αυτό: λιγότερη τυφλή χρήση, περισσότερη στοχευμένη θεραπεία.
Τρίτον, το σπίτι δεν είναι φαρμακαποθήκη έκτακτης ανάγκης. Το να φυλάμε αντιβιοτικά στο ψυγείο είναι μια συνήθεια που πρέπει να τελειώσει. Γιατί αυτό που σήμερα μοιάζει «προνοητικότητα», αύριο μπορεί να γίνει αποτυχία θεραπείας.
Ποιοι πρέπει να προσέχουν
Πρέπει να προσέχουν ιδιαίτερα οι γονείς μικρών παιδιών, που συχνά αγχώνονται σε κάθε λοίμωξη του χειμώνα.
Πρέπει να προσέχουν οι ηλικιωμένοι και όσοι έχουν χρόνια νοσήματα, γιατί είναι πιο πιθανό να χρειαστούν πράγματι σωστή και στοχευμένη αγωγή.
Πρέπει να προσέχουν όσοι έχουν συχνές ουρολοιμώξεις ή αναπνευστικές λοιμώξεις και μπαίνουν στον πειρασμό να παίρνουν μόνοι τους φάρμακα.
Πρέπει να προσέχουν ιδιαίτερα όσοι κρατούν παλιά αντιβιοτικά στο σπίτι ή διακόπτουν την αγωγή τους μόλις νιώσουν καλύτερα.
Πρέπει να προσέχουν και οι επαγγελματίες υγείας, γιατί η αντοχή δεν είναι ατομικό πρόβλημα αλλά συλλογική βόμβα δημόσιας υγείας.
Συμπέρασμα
Η αλήθεια είναι σκληρή: η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην Ελλάδα δεν είναι απλώς κακή συνήθεια. Είναι εθνική πληγή. Και όσο συνεχίζουμε να ψάχνουμε έναν μόνο ένοχο, τόσο το πρόβλημα θα μεγαλώνει. Ο πολίτης, ο γιατρός, το νοσοκομείο, το σύστημα, η κουλτούρα του «δώσε κάτι δυνατό» και ο φόβος απέναντι στην ασθένεια έχουν όλοι μερίδιο.
Το πιο επικίνδυνο όμως είναι άλλο: κάθε άσκοπο αντιβιοτικό που καταναλώνεται σήμερα, μπορεί να στερεί το σωτήριο αντιβιοτικό του αύριο. Και τότε το τίμημα δεν θα είναι απλώς μια αποτυχημένη θεραπεία. Θα είναι ζωές.
Πηγές – βιβλιογραφία
OECD / European Commission, Country Health Profile 2025: Greece.
ECDC, Country visit to Greece to discuss antimicrobial resistance issues (2024).
ECDC, Antimicrobial consumption in the EU/EEA – annual epidemiological report 2024.
OECD, Embracing a One Health Framework to Fight Antimicrobial Resistance – Greece country note (2025).
ΕΟΔΥ, ενημερωτικό υλικό για τη μικροβιακή αντοχή.
WHO Europe, Antimicrobial resistance overview.
WHO, Global antibiotic resistance surveillance report 2025.
Antibiotics (2025), study on AMR trends in a Greek tertiary hospital.
KAPA Research / ΙΣΑ / Ελληνική Εταιρεία Χημειοθεραπείας, στοιχεία δημοσκόπησης 2023 όπως παρουσιάστηκαν δημόσια.
Disclaimer
Το παρόν άρθρο είναι καθαρά ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία. Για τη χρήση αντιβιοτικών και για οποιοδήποτε σύμπτωμα ή λοίμωξη, η τελική καθοδήγηση πρέπει να δίνεται μόνο από γιατρό ή άλλο αρμόδιο επαγγελματία υγείας.
.jpeg)
Social Plugin